Ile się czeka na rozprawę w NSA? Realia i jak przyspieszyć

Oczekiwanie na rozstrzygnięcie sprawy przed Naczelnym Sądem Administracyjnym (NSA) to często długi i stresujący okres. Wiem z doświadczenia, jak kluczowe jest dla moich klientów zrozumienie, ile realnie może potrwać ten proces. Ten artykuł ma na celu rozwiać wątpliwości i przedstawić konkretne ramy czasowe, a także wskazać, co można zrobić, by ewentualnie przyspieszyć postępowanie.

Ile trwa oczekiwanie na rozprawę w NSA? Statystyki i realia

Zgodnie z oficjalnymi statystykami, średni czas oczekiwania na rozstrzygnięcie sporu przez Naczelny Sąd Administracyjny wynosi około 16 miesięcy. To jednak tylko średnia, która, jak wiemy z praktyki prawniczej, często nie oddaje pełnego obrazu. W rzeczywistości, zwłaszcza w sprawach skomplikowanych lub tych, które wpłynęły do sądu przed pandemią, okres ten może wydłużyć się do 2, a nawet 3-4 lat. Jest to frustrujące dla stron, ale wynika z kilku obiektywnych przyczyn, które postaram się Państwu przybliżyć.

• Duży wpływ spraw: Naczelny Sąd Administracyjny mierzy się z ogromną liczbą wpływających spraw. W samym 2023 roku wpłynęły do NSA 24 644 sprawy, z czego 19 492 stanowiły skargi kasacyjne. Taka skala wpływu naturalnie prowadzi do tworzenia się kolejek.
• Braki kadrowe: Niestety, niepełna obsada etatów sędziowskich jest jednym z kluczowych powodów opóźnień. Mniej sędziów oznacza dłuższą pracę nad każdą sprawą i wolniejsze tempo rozstrzygania.
• Zaległości z lat poprzednich: Sąd musi również rozpatrywać sprawy, które zostały przeniesione z poprzednich lat. Na początek 2024 roku przeniesiono ponad 37 tysięcy spraw, co dodatkowo obciąża sędziów i wydłuża czas oczekiwania.
• Skomplikowane i niejasne prawo: Zawiłość przepisów, szczególnie w obszarze prawa podatkowego, generuje dużą liczbę skarg kasacyjnych. Często są to sprawy wymagające dogłębnej analizy, co pochłania więcej czasu sędziów.

Co wpływa na długość oczekiwania na rozprawę w NSA?

Kolejnym istotnym czynnikiem jest obłożenie sędziów i braki kadrowe w poszczególnych wydziałach NSA. Jeśli dany wydział specjalizuje się w konkretnym rodzaju spraw, a jednocześnie ma braki kadrowe lub jest obciążony dużą liczbą skomplikowanych postępowań, to naturalnie przekłada się to na dłuższe terminy oczekiwania na wyznaczenie rozprawy. Liczba spraw przypadająca na jednego sędziego ma bezpośredni wpływ na tempo pracy i możliwość szybkiego przygotowania sprawy do rozstrzygnięcia.

Warto również zrozumieć różnicę między rozprawą a posiedzeniem niejawnym. Rozprawa to publiczne posiedzenie, podczas którego strony lub ich pełnomocnicy mogą ustnie przedstawić swoje argumenty. Posiedzenie niejawne natomiast odbywa się bez udziału stron i ich pełnomocników, a decyzja zapada na podstawie zgromadzonego materiału pisemnego. Możliwość rozpoznania sprawy w trybie posiedzenia niejawnego, o czym szerzej powiem za chwilę, może znacząco skrócić czas oczekiwania, ponieważ eliminuje konieczność koordynowania terminów i przygotowywania sali rozpraw.

Jak przyspieszyć sprawę w NSA? Skuteczne metody i wskazówki

W obliczu długiego oczekiwania, naturalne jest poszukiwanie sposobów na przyspieszenie sprawy. Z mojego doświadczenia wynika, że najskuteczniejszym sposobem na znaczne skrócenie czasu oczekiwania jest złożenie wniosku o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym. W tym trybie, rozstrzygnięcie może nastąpić nawet w ciągu 3 do 6 miesięcy. Kluczowym warunkiem jest jednak to, że obie strony skarżąca i organ muszą zgodnie zrzec się prawa do rozprawy. Bez tej zgodności, sąd nie może procedować w trybie niejawnym.

1. Zgoda stron: Upewnij się, że zarówno Ty, jak i druga strona (organ administracji) jesteście zgodni co do rezygnacji z rozprawy. Często wymaga to wcześniejszego kontaktu i uzgodnienia stanowisk.
2. Wniosek pisemny: Złóż pisemny wniosek do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym. Wniosek powinien jasno wskazywać sygnaturę sprawy i oświadczenie o zgodnym zrzeczeniu się rozprawy.
3. Uzasadnienie (opcjonalnie): Choć nie zawsze wymagane, możesz krótko uzasadnić, dlaczego w Twojej ocenie sprawa nadaje się do rozpoznania w trybie niejawnym (np. brak skomplikowanych kwestii faktycznych, wystarczający materiał dowodowy w aktach).
4. Złożenie wniosku: Wniosek należy złożyć w biurze podawczym NSA lub wysłać pocztą. Pamiętaj o zachowaniu potwierdzenia nadania.

• Kiedy warto rozważyć rezygnację z rozprawy:
  • Sprawa jest mniej skomplikowana pod względem faktycznym i prawnym.
  • Cały materiał dowodowy i argumentacja zostały już przedstawione na piśmie, a ustne przedstawienie nie wniesie nic nowego.
  • Zależy Ci przede wszystkim na szybkim uzyskaniu rozstrzygnięcia.
• Kiedy nie jest to wskazane:
  • Sprawa wymaga szczegółowej dyskusji, wyjaśnienia skomplikowanych kwestii prawnych lub faktycznych, które mogą być lepiej przedstawione ustnie.
  • Chcesz mieć możliwość bezpośredniego odniesienia się do argumentów drugiej strony na sali sądowej.
  • Uważasz, że obecność na rozprawie i możliwość zadawania pytań sędziom jest kluczowa dla Twojej strategii.

Inną, choć zazwyczaj mniej skuteczną metodą, jest złożenie formalnego wniosku o przyspieszenie rozpoznania sprawy do prezesa sądu. Skuteczność takiego wniosku jest ograniczona, ponieważ prezes sądu może go uwzględnić jedynie w wyjątkowych okolicznościach. Aby wniosek miał szanse powodzenia, musisz wykazać istnienie szczególnych okoliczności i ważnego interesu strony, np. zagrożenie utraty istotnych praw, poważne problemy zdrowotne uniemożliwiające dalsze oczekiwanie, czy pilna potrzeba rozstrzygnięcia związana z prowadzoną działalnością gospodarczą.

Warto również wiedzieć, że ustawodawca przewiduje kategorie spraw pilnych, które są rozpatrywane poza kolejnością. Dotyczy to na przykład spraw związanych z niektórymi funduszami europejskimi, gdzie terminy są ściśle określone i ich przekroczenie mogłoby skutkować utratą środków. Jeśli Twoja sprawa kwalifikuje się do jednej z tych kategorii, sąd powinien rozpatrzyć ją priorytetowo.

Monitorowanie statusu sprawy w NSA: Praktyczny przewodnik

Wiem, jak ważne jest dla stron śledzenie postępów swojej sprawy. Na szczęście, Naczelny Sąd Administracyjny udostępnia publicznie dostępne narzędzie do sprawdzania informacji o wyznaczonych terminach rozpraw system "e-Wokanda". Jest to bardzo praktyczne rozwiązanie, które pozwala na bieżąco monitorować status sprawy bez konieczności dzwonienia do sądu.

1. Wejdź na stronę NSA: Otwórz przeglądarkę internetową i przejdź na oficjalną stronę internetową Naczelnego Sądu Administracyjnego.
2. Znajdź "e-Wokandę": Na stronie głównej lub w sekcji "Dla interesantów" poszukaj linku do "e-Wokandy" lub "Informacji o posiedzeniach".
3. Wybierz kryteria wyszukiwania: W systemie e-Wokanda możesz wyszukiwać sprawy według kilku kryteriów:
   • Sygnatura akt: To najdokładniejsza metoda. Wpisz pełną sygnaturę akt swojej sprawy (np. I OSK 123/23).
   • Data posiedzenia: Możesz przeglądać wokandy na konkretny dzień.
   • Nazwisko sędziego sprawozdawcy: Jeśli znasz nazwisko sędziego, który prowadzi Twoją sprawę, możesz wyszukać wszystkie sprawy, które on rozpatruje w danym okresie.
4. Przeglądaj wyniki: Po wprowadzeniu kryteriów wyszukiwania system wyświetli listę spraw. Jeśli Twoja sprawa ma wyznaczony termin, zobaczysz datę, godzinę i salę rozpraw.

Droga sprawy w NSA: Od skargi kasacyjnej do rozprawy

Po złożeniu skargi kasacyjnej w Naczelnym Sądzie Administracyjnym, sprawa przechodzi przez kilka początkowych etapów. Najpierw skarga jest poddawana kontroli formalnej. Sąd sprawdza, czy spełnia wszystkie wymogi proceduralne, czy została opłacona i czy została złożona w terminie. Jeśli są jakieś braki, sąd wezwie do ich uzupełnienia. Po pozytywnej kontroli formalnej, skarga jest przyjmowana przez sąd i nadawana jej sygnatura akt. To moment, w którym sprawa oficjalnie rozpoczyna swoją drogę w NSA.

Następnie sprawa trafia "w kolejkę". Okres oczekiwania w tej kolejce jest często najdłuższy. W tym czasie akta sprawy są przechowywane w archiwum lub w sekretariacie wydziału, oczekując na przydzielenie sędziemu sprawozdawcy. Dopiero po tym przydzieleniu sędzia zapoznaje się z aktami, analizuje skargę kasacyjną i odpowiedź na nią, a także przygotowuje sprawę do rozstrzygnięcia. To właśnie wtedy, po wstępnej analizie, sędzia sprawozdawca decyduje, czy sprawa zostanie skierowana na rozprawę, czy też, jeśli spełnione są warunki, na posiedzenie niejawne. Dopiero po tej decyzji i ustaleniu terminu, informacja pojawia się w systemie e-Wokanda.

Przygotowanie do rozprawy w NSA: Kluczowe informacje

W postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym rola pełnomocnika (adwokata lub radcy prawnego) jest absolutnie kluczowa. Zgodnie z przepisami, skarga kasacyjna musi być sporządzona i podpisana przez profesjonalnego pełnomocnika. To on odpowiada za prawidłowe sformułowanie zarzutów kasacyjnych, oparcie ich na właściwych podstawach prawnych oraz skuteczne reprezentowanie strony. Wiem z własnego doświadczenia, że profesjonalne wsparcie na tym etapie jest nieocenione, ponieważ postępowanie kasacyjne jest bardzo sformalizowane i wymaga specjalistycznej wiedzy prawniczej. Pełnomocnik nie tylko przygotowuje pisma procesowe, ale także reprezentuje klienta na rozprawie, przedstawiając argumenty i odpowiadając na pytania sądu.

Rozprawa w Naczelnym Sądzie Administracyjnym różni się od rozprawy w sądzie pierwszej instancji. W NSA nie prowadzi się postępowania dowodowego, a sąd skupia się wyłącznie na kontroli prawidłowości zastosowania prawa przez sąd niższej instancji. Czego można się spodziewać na sali sądowej? Rozprawa zazwyczaj rozpoczyna się od wywołania sprawy. Następnie sędzia sprawozdawca przedstawia stan faktyczny i dotychczasowy przebieg postępowania. Po tym etapie pełnomocnicy stron mają możliwość ustnego przedstawienia swoich argumentów, podtrzymania lub rozwinięcia zarzutów skargi kasacyjnej oraz odpowiedzi na argumenty strony przeciwnej. Sędziowie mogą zadawać pytania, aby wyjaśnić wątpliwości. Po wysłuchaniu stron, sąd zazwyczaj udaje się na naradę, po której ogłasza wyrok. Cały przebieg jest bardzo formalny i merytoryczny, skupiony na prawnych aspektach sprawy.